महाराष्ट्र सरकारने थांबवली आनंदाची शिधा योजना, निधी संकट लाडकी बहिन बजेटवर परिणाम.
गोरगरीब नागरिकांना सणासुदीचे दिवस आनंदात साजरे करता यावेत यासाठी राज्य सरकारने मागील तीन वर्षांपासून ‘आनंदाचा शिधा’ योजना सुरू केली होती. या योजनेअंतर्गत सणाच्या काळात ₹१०० मध्ये साखर, चणाडाळ, तेल आणि रवा हे चार जिन्नस लाभार्थ्यांना उपलब्ध करून दिले जात होते.
मात्र, आता ही महत्त्वाकांक्षी योजना राज्य सरकारने बंद केल्याची चर्चा सुरू आहे.
वितरणातील अडचणी आणि योजनेची टीका
योजनेचा उद्देश चांगला असला तरी, शिधा वितरणातील अडचणींमुळे ही योजना सातत्याने टीकेची धनी ठरत गेली.
वेळेचा गोंधळ: योजनेचे चारही घटक एकाच वेळी लाभार्थ्यांना मिळणे अपेक्षित होते. मात्र, कधी साखर तर कधी तेल वेळेत उपलब्ध होत नसे. यामुळे गणेशोत्सवातील शिधा नवरात्रीमध्ये वितरित करण्याची वेळ यायची, परिणामी वितरणाचा वारंवार बोजवारा उडत होता.
लाभार्थ्यांची उदासीनता: वेळेत शिधा मिळत नसल्याने लाभार्थी खरेदीकडे पाठ फिरवत असत. यामुळे धान्य वितरक (रास्त भाव दुकानदार) अडचणीत येत होते.
मागणी:वेळेवर वितरण होत नसल्यामुळे, रास्त भाव दुकानदार आणि जिल्हा पुरवठा विभागानेच गेल्या वर्षी ‘आनंदाचा शिधा पाठवूच नका’ अशी मागणी सरकारकडे केली होती.
आर्थिक बोजा आणि इतर योजनांवर परिणाम
राज्य सरकारवर ‘लाडकी बहीण’ योजनेमुळे मोठा आर्थिक भार वाढला आहे. त्यामुळे इतर लोकप्रिय योजनांना निधी कपातीचा किंवा ‘कात्री’ लावण्याचा निर्णय घ्यावा लागला आहे.
शिवभोजन थाळीची स्थिती: पुरवठा विभागामार्फत राबविली जाणारी शिवभोजन थाळी योजना देखील निधीअभावी अडचणीत आली आहे. अनुदान वेळेत मिळत नसल्याने अनेक केंद्र चालकांनी आपले केंद्र बंद केले आहेत किंवा ते बंद करण्याच्या विचारात आहेत.
धान्य वितरकांची भूमिका
वितरक दुकानदारांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून धान्य वाटप करणे बंधनकारक आहे. मात्र, वरच्या पातळीवरील वितरण व्यवस्था, वाहतूक ठेकेदारांची नेमणूक आणि एकूणच गोंधळामुळे ‘आनंदाचा शिधा’ कधीच वेळेवर उपलब्ध होत नव्हता. सण संपल्यानंतर लाभार्थी शिधा खरेदी करत नसत, त्यामुळे हा शिधा वितरित करणे अत्यंत आव्हानात्मक ठरत असल्याचे दुकानदारांचे म्हणणे आहे.
योजनेचे सध्याचे भवितव्य
वरील सर्व बाबी लक्षात घेऊन, यावर्षी गणेशोत्सव आणि दिवाळीतही लाभार्थ्यांना ‘आनंदाचा शिधा’ वितरीत न करण्याचा निर्णय घेतला गेल्याची चर्चा आहे.
राज्य सरकारने ही योजना बंद करण्याबाबत कोणतीही अधिकृत घोषणा केलेली नाही. मात्र, योजनेसाठी निधी न देऊन ती अप्रत्यक्षरित्या बंद करण्याची तजवीज केल्याचे बोलले जात आहे.
अतिवृष्टीग्रस्तांनाही नाही दिलासा
मराठवाडा आणि सोलापूरमध्ये पूरस्थितीमुळे शेती आणि घरादारांचे मोठे नुकसान झाले आहे. अनेक कुटुंबातील धान्याची नासाडी झाली आहे. अशावेळी पूरग्रस्तांना दिवाळीच्या निमित्ताने ‘आनंदाचा शिधा’ पुरवला जाईल, अशी अपेक्षा होती. मात्र, दिवाळी तोंडावर आली असतानाही शासन स्तरावर याबाबत कोणतीही हालचाल दिसत नाही. यामुळे अतिवृष्टी बाधितांनाही या योजनेचा दिलासा मिळणार नाही, अशी स्थिती आहे.
